کتاب مجربات جفر و رمل که با عنوان رسالة فی الأوفاق والجفر نیز شناخته می شود، یک نسخه خطی به زبان عربی است که درباره روش های محاسباتی در علوم جفر و رمل نگارش یافته است. درباره هویت نویسنده این اثر اطلاعاتی در دست نیست، اما شیوه نگارش و ساختار جداول نشان می دهد که این متن بر پایه قواعد سنتی علوم غریبه تدوین شده است. این نسخه شامل ۹۹ صفحه است که در آن مباحث نظری و عملی به صورت ترکیبی ارائه شده اند.
ساختار جداول و محاسبات عددی
بخش قابل توجهی از این نسخه خطی به ترسیم جداول هندسی و محاسبات عددی اختصاص دارد. نویسنده در این بخش ها سعی کرده است روابط میان حروف و اعداد را بر اساس حروف ابجد تنظیم کند تا زمینه برای استخراج سر النتیجه فراهم شود. استفاده از جداول در این اثر به گونه ای است که خواننده می تواند مسیر استخراج مجهولات عددی را دنبال کند. با این حال، به دلیل دست نویس بودن متن و گذشت زمان، مطالعه برخی بخش ها نیازمند آشنایی قبلی با رسم الخط های قدیمی و اصطلاحات تخصصی این حوزه است. در بیشتر موارد، محاسبات به گونه ای چیده شده اند که روابط میان اعداد و حروف به صورت منظم دیده می شوند.
علاوه بر محاسبات ابجدی، بخش دیگری از رساله به جداول وفق و مربعات عددی اختصاص دارد. این مربعات بر اساس عناصر چهارگانه یعنی ناری (آتشی)، هوایی، مائی (آبی) و ترابی (خاکی) تنظیم شده اند. هر یک از این عناصر، قواعد خاص خود را در چیدمان اعداد دارند که در این رساله به تفصیل شرح داده شده است. همچنین بخشی از کتاب به موضوع تسکین بیوت و احکام مربوط به اسامی فرشتگان چهارگانه یعنی جبرئیل، میکائیل، اسرافیل و عزرئیل می پردازد. در این قسمت ها نحوه ارتباط میان خانه های جدول و نام های ملائک شرح داده شده است تا در محاسبات مربوط به استخراج موکلین مورد استفاده قرار گیرد.
- محاسبه اعداد حروف ابجد و شیوه های استخراج سر النتیجه
- جداول وفق و ساخت مربعات عددی بر اساس عناصر چهارگانه ناری، هوایی، مائی و ترابی
- تسکین بیوت و بررسی احکام اسامی فرشتگان مانند جبرئیل، میکائیل، اسرافیل و عزرئیل
- قسمت اعداد برای استخراج موکلین و انجام مراحل مختلف در اعمال جفری
به دلیل خطی بودن متن و استفاده از جداول دست نویس به زبان عربی، مطالعه این نسخه معمولا برای کسانی مناسب است که با رسم الخط های قدیمی و اصطلاحات جفر و وفق آشنایی قبلی دارند.
تقسیم اعداد برای استخراج موکلین از دیگر مباحثی است که در صفحات مختلف این رساله تکرار می شود. در این روش ها، اعداد حاصل از محاسبات ابجدی بر مقادیر مشخصی تقسیم می شوند تا نام ها و عناوین مورد نظر در اعمال جفری به دست آیند. کیفیت اسکن صفحات این نسخه در حد قابل قبول است و متن عربی و جداول آن خوانایی لازم برای بررسی محتوا را دارند. شما می توانید با بررسی مباحث مطرح شده در این اثر، با نمونه ای از رساله های دست نویس در زمینه اوافق و جفر آشنا شوید و شیوه های سنتی تنظیم جداول را تحلیل کنید.
