کتاب سر غیب ابوطالبی که با نام سر غیب مستحصلاء ابوطالبی نیز شناخته می شود، اثری است نوشته حکیم شاد گیلانی که به بررسی روش های استخراج در علم جفر می پردازد. این اثر که به زبان اردو تالیف شده، از جمله آثار چاپ سنگی است که در لاهور و توسط ناشر ملک سراج الدین اند سنز در کشمیری بازار به چاپ رسیده است. این کتاب در ۵۰ صفحه تنظیم شده و به عنوان یک متن تخصصی در حوزه محاسبات جفری شناخته می شود. در ادامه به بررسی محتوای این نسخه و سرفصل های آن می پردازیم تا مشخص شود این کتاب برای چه افرادی مناسب است.
ساختار و محتوای فنی کتاب
این کتاب به صورت متمرکز بر روی ابزارها و فرمول های محاسباتی علم جفر تمرکز دارد و نویسنده سعی کرده است روش های استخراج پاسخ را گام به گام شرح دهد. از آنجا که متن اصلی کتاب به زبان اردو است، برای استفاده از آن باید به این زبان و اصطلاحات فنی جفر در متون اردو آشنایی کافی داشته باشید. کیفیت اسکن این نسخه در سطح مناسبی است و صفحات چاپ سنگی آن برای مطالعه خوانا هستند.
مهم ترین مباحثی که در این کتاب بررسی شده اند عبارت اند از:
- مبانی و اقسام علم جفر و اخبار
- قاعده ابوطالبی و ۲۱ طریق استخراج
- دائره انسخ و طریقه شمارش حروف
- قواعد صدر و موخر در پاسخ سوالات جفری
بخش عمده ای از کتاب به توضیح قاعده ابوطالبی اختصاص یافته است. مؤلف در این بخش ۲۱ روش مختلف برای استخراج را شرح می دهد که هر کدام دستورالعمل مشخصی برای محاسبات دارند. معمولا کسانی که در شیوه های متأخر جفر پژوهش می کنند، این روش ها را برای بررسی صحت محاسبات خود به کار می برند.
بررسی و استفاده از این نسخه نیازمند تسلط به زبان اردو و آشنایی قبلی با مبانی جدول های جفری است، زیرا متن کتاب بدون مقدمات اولیه به سراغ قواعد فنی و محاسباتی می رود.
تحلیل جایگاه و کاربرد نسخه
حکیم شاد گیلانی در این کتاب، تمرکز خود را بر روی قواعد صدر و موخر قرار داده است تا نحوه چیدمان حروف و رسیدن به پاسخ های واضح در سوالات جفری را نشان دهد. همچنین توضیحات مربوط به دائره انسخ و شیوه های خاص شمارش حروف، از دیگر بخش های این اثر است که نحوه استخراج مستحصلات را مشخص می کند. درباره سال کتابت یا تاریخ دقیق چاپ این نسخه اطلاعاتی در دست نیست، ولی محل چاپ آن یعنی شهر لاهور و نام ناشر، نشان دهنده مسیر انتشار این دست آثار در شبه قاره هند است.
این کتاب یک اثر محاسباتی و فنی محسوب می شود و برای مطالعه عمومی یا آشنایی اولیه با علم جفر نوشته نشده است. مخاطبان این کتاب معمولا پژوهشگرانی هستند که به دنبال تطبیق روش های استخراج در مکاتب مختلف جفر می باشند. با توجه به ماهیت فنی متن، دسترسی به این نسخه برای افرادی که پیش زمینه ای در محاسبات حروف ندارند، ممکن است دشوار باشد.
