کتاب کشف الاسرار رمل یکی از نسخه های خطی موجود در زمینه علوم غریبه و دانش رمل است که توسط صدرالدین محمد اصفهانی معروف به تبریزی تالیف شده است. این اثر که در کتابخانه آستان قدس رضوی با شماره ثبت ۷۰۸۹ نگهداری می شود، مجموعه ای از مبانی نظری و روش های عملی در این دانش را در اختیار پژوهشگران قرار می دهد. بر اساس یادداشت های موجود در نسخه، این کتاب در سال ۱۳۲۷ هجری قمری وقف شده است و در مجموع ۴۳ صفحه دارد.
ویژگی های نسخه شناسی و ساختار متن
نسخه مورد نظر به صورت خطی نوشته شده و خط به کار رفته در آن شکسته نستعلیق مختلف الاطوار است. کیفیت اسکن این نسخه در وضعیت مناسبی قرار دارد و امکان خوانش کلمات برای کسانی که با متون خطی قدیمی آشنایی دارند، فراهم است. متن این کتاب به صورت ترکیبی از زبان های فارسی و عربی تدوین شده است، به طوری که در بخش هایی از آن اصطلاحات فنی به زبان عربی ذکر شده و توضیحات تکمیلی به زبان فارسی ارائه گردیده است. تنوع در سبک خط شکسته نستعلیق ممکن است در بخش هایی از کتاب باعث دشواری در خوانش شود، بنابراین داشتن مهارت در تشخیص حروف و اتصالات این سبک خطی برای درک دقیق مطالب ضروری است.
سرفصل ها و محتوای علمی کتاب
مؤلف در این اثر تلاش کرده است تا مباحث را به ترتیب از کلیات به جزئیات دسته بندی کند تا خواننده گام به گام با قواعد رمل آشنا شود. مطالب کتاب به طور کلی حول محورهای زیر تنظیم شده است:
- مقدمه در سبب تالیف و کیفیت ظهور علم رمل
- احکام اشکال شانزده گانه رمل و تسکین بیوت
- قاعده امتزاج و اتصالات و احکام غائب
- تذکیر و تانیث اشکال و دوائر رمل
در بخش ابتدایی، نویسنده به بیان دلایل نگارش کتاب و دیدگاه خود درباره چگونگی پیدایش علم رمل پرداخته است. در ادامه، مباحث تخصصی مربوط به اشکال شانزده گانه و نحوه استقرار آن ها در خانه های دوازده گانه یا همان تسکین بیوت بررسی می شود. همچنین روش های مربوط به ترکیب اشکال، چگونگی اتصالات آن ها و تحلیل وضعیت افراد یا اشیاء غایب در این بخش شرح داده شده است. در پایان، مباحث مربوط به جنسیت اشکال که از اصطلاحات تذکیر و تانیث برای آن ها استفاده می شود به همراه انواع دایره های رملی مورد بحث قرار گرفته است.
مطالعه این نسخه خطی برای پژوهشگرانی که به دنبال بررسی ساختار و متدولوژی آثار رملی در دوره های گذشته هستند، گزینه مناسبی است. با بررسی جداول و متون این نسخه، می توان به روش کار صدرالدین محمد اصفهانی و نگاه او به جزئیات محاسباتی رمل پی برد.
