کتاب ابو معشر فلکی کبیر که با عنوان الفیلسوف الیونانی ابی معشر الفلکی نیز شناخته می شود، یکی از آثار قدیمی در زمینه نجوم احکامی است. این نسخه به صورت چاپ سنگی در مصر و در نزدیکی جامع الازهر به اهتمام الشیخ عبد المنعم الصبری الکتبی به چاپ رسیده است. کتاب در ۵۷ صفحه تنظیم شده و کیفیت اسکن موجود از آن در سطح خوبی قرار دارد که امکان مطالعه دقیق متن و جدول های آن را فراهم می کند.
مباحث نجومی و پیشگویی ها در کتاب
بخش عمده ای از این نسخه به نجوم احکامی و بررسی تاثیرات کواکب بر احوالات زمینی اختصاص دارد. مؤلف در این اثر به تفصیل به بررسی کواکب مربوط به ایام هفته، طبایع آن ها و نحوه تشخیص سعد یا نحس بودن ساعات مختلف در طول شب و روز پرداخته است. محاسبات موجود در متن به خواننده کمک می کند تا ساعات سعد و نحس را در بازه های زمانی مشخص تعیین کند. علاوه بر این، پیشگویی حوادث سال ها بر اساس روزهای شروع سال و ایام هفته از دیگر محورهای اصلی این نسخه است.
در بخش های دیگر، روش های حساب برای موضوعاتی مانند غالب و مغلوب، بررسی سازگاری میان دو شریک و همچنین شرایط ازدواج بر اساس حساب اعداد و کواکب توضیح داده شده است. همچنین طوالع زنان و ارتباط آن ها با برج های فلکی به صورت جداگانه در متن آمده و جدول ها و محاسبات مرتبط با هر طالع شرح داده می شود. این محاسبات معمولا بر پایه اصطلاحات کهن نجومی استوار است و نیازمند دقت در خوانش است.
مهم ترین موضوعات و سرفصل های این نسخه عبارت اند از:
- پیشگویی حوادث سال ها بر اساس ایام هفته
- شناخت کواکب ایام، طبایع و سعد و نحس آن ها
- تعیین ساعات سعد و نحس در روز و شب
- حساب غالب و مغلوب، بررسی شراکت و امور مربوط به ازدواج
- بررسی طوالع زنان و ویژگی برج های فلکی
- احجاب، تعویذات و طلسمات منتسب به ابو معشر فلکی
ویژگی های نسخه چاپ سنگی و کاربرد آن
این نسخه چاپ سنگی مصر، از نظر خط و نحوه تنظیم صفحات، ویژگی های نسخه های خطی و چاپی قدیم الازهر را دارد. متن کتاب به زبان عربی است و برای استفاده از مباحث آن، آشنایی با زبان عربی و اصطلاحات سنتی نجوم و احکام نجوم ضرورت دارد. علاوه بر مباحث محاسباتی و طوالع، در بخش هایی از کتاب به ادعیه، احجاب، تعویذات و طلسمات پرداخته شده است که در سنت متون قدیمی به ابو معشر فلکی نسبت داده می شود. مطالعه این گونه آثار معمولا برای پژوهشگران تاریخ علوم، نجوم کهن و نسخه شناسان مفید است.
این نسخه چاپ سنگی به زبان عربی نوشته شده است و استفاده از مباحث نجومی و جدول های آن نیازمند آشنایی قبلی با اصطلاحات نجوم احکامی و زبان عربی است.
کیفیت اسکن این اثر خوب است و خطوط متن و جدول ها خوانا می باشند، ولی به دلیل ساختار قدیمی متن و نوع چاپ سنگی مصر، مطالعه آن نیازمند دقت در خوانش کلمات و اصطلاحات تخصصی عربی است. در بررسی این نسخه باید توجه داشت که مباحث نجومی ارائه شده بخشی از سنت های علمی گذشته بوده و نیازمند بررسی دقیق تاریخی است.
