کتاب رساله جفر مقدم یکی از نسخه های خطی به زبان فارسی است که توسط محمدحسن پور (مقدم) نوشته شده است و به اموزش پایه ای و محاسباتی علم جفر می پردازد. این نسخه دست نویس با خط نسخ خوانا نوشته شده است و اسکن ان کیفیت خوبی دارد، بنابراین شما هنگام خواندن متن و جداول دچار مشکل خاصی نمی شوید. نویسنده در این رساله سعی کرده است روش های مختلف استخراج پاسخ و تنظیم حروف را با فرمول ها و مثال های عددی توضیح دهد تا نحوه کار با دایره جفر نادعلی روشن شود. در این مطلب ما به بررسی بخش های مختلف، قواعد تکسیر و نحوه محاسبات موجود در این اثر می پردازیم.
تاریخچه کتابت و ویژگی های ظاهری نسخه
این رساله به صورت دست نویس تهیه شده و در صفحات مختلف آن یادداشت هایی از تاریخ نگارش به چشم می خورد که نشان دهنده زمان ثبت مباحث است. در برخی از صفحات، تاریخ هایی مانند ۲۴ صفر ۱۴۴۴ قمری و همچنین یادداشت هایی مربوط به ماه رمضان ۱۴۳۹ قمری (برابر با مه و ژوئن ۲۰۱۸ میلادی) درج شده است که تاریخ کتابت بخش هایی از اثر را مشخص می کند. متن کتاب با خط نسخ روانی به نگارش درامده است و در سراسر آن جداول متعددی برای محاسبات عددی حروف ابجد و ایقغ رسم شده است، پس اگر با این مباحث آشنایی اولیه داشته باشید، دنبال کردن جداول برای شما ساده تر خواهد بود.
معمولا نسخه های خطی آموزشی به دلیل داشتن حاشیه نویسی ها ممکن است کمی پیچیده به نظر برسند، ولی در این اثر به دلیل نظم خط و وضوح تصویر، خواندن مطالب به راحتی انجام می شود و ابهامی در خوانش واژه ها وجود ندارد.
سرفصل ها و قواعد اموزشی کتاب
موضوعات اصلی این کتاب روی اموزش عملی و مرحله به مرحله استخراج مستحصلات تمرکز دارد و نویسنده قواعد اصلی را در قالب چند بخش مشخص توضیح داده است. شما در این اثر با نحوه بخش کردن حروف، ترکیب آن ها و روش های سنتی تکسیر آشنا می شوید که فهرست مباحث اصلی آن به شرح زیر است:
- اصول مقدماتی علم جفر و شرح روش جفری نادعلی
- روش استخراج مستحصلات از دایره جفر نادعلی
- قاعده موخر صدر در روش تکسیر
- شرح سطور تنصیف (نصف کردن حروف)
- قاعده حصّه (بخش کردن) و امتزاج حروف
برای مطالعه و درک بهتر این نسخه خطی، داشتن آشنایی اولیه با حساب ابجد و جداول ایقغ ممکن است سرعت یادگیری شما را افزایش دهد، چرا که بخش زیادی از مطالب متکی بر محاسبات عددی دست نویس است.
در مجموع این رساله تصویری روشن از روش جفری نادعلی و دستکاری حروف بر اساس قواعد تنصیف و امتزاج ارائه می دهد و شما می توانید با بررسی جداول متوالی، نحوه پیاده سازی فرمول ها را به صورت کاربردی مشاهده کنید.
