کتاب فالنامه شیخ بهایی یکی از منابع مکتوب در حوزه استخاره و تفأل است که به بهاءالدین محمد عاملی معروف به شیخ بهایی نسبت داده می شود. این اثر به زبان فارسی تدوین شده و نسخه موجود از آن به صورت چاپ سنگی تهیه شده است. در این متن علاوه بر جداول فال و استخاره، بخش هایی به معرفی مؤلف و خاندان او اختصاص یافته است تا خواننده پیش از بررسی مباحث اصلی، با پیشینه تاریخی نویسنده آشنا شود. اگر پیشتر با سایر آثار این عالم مانند کتاب کشکول شیخ بهایی (کشکول شیخ بهائی) یا کتاب اربعین شیخ بهایی (الأربعون حدیثاً) آشنا شده باشید، می دانید که گردآوری این دست مطالب در کنار مباحث دینی و علمی در آثار منسوب به او سابقه دارد. کیفیت اسکن این نسخه در وضعیت خوبی قرار دارد و خطوط آن برای مطالعه واضح هستند.
ساختار و محتوای نسخه چاپ سنگی
در ابتدای کتاب، یادداشت ها و متونی درباره زندگینامه و احوال شیخ بهایی و خاندان او آورده شده است. این بخش به نسب وی پرداخته و اطلاعاتی درباره سال رحلت و ماده تاریخ وفات او ارائه می دهد تا پیشینه نسخه روشن شود. پس از بخش های زندگی نامه ای، بخش اصلی کتاب که شامل دستورات فالنامه و جداول استخراج است آغاز می گردد. این جداول برای پاسخ به پرسش های مختلف درباره نیت ها، احوال حال و عاقبت کارها طراحی شده اند و شیوه بهره برداری از آنها در متن شرح داده شده است. همچنین بخش خاصی در نسخه وجود دارد که به استخاره و فالنامه سفر اختصاص یافته و مصلحت یا عدم مصلحت انجام مسافرت ها را بر اساس جداول مشخص بررسی می کند.
مهم ترین موضوعات و سرفصل های مطرح شده در این کتاب شامل موارد زیر است:
- زندگینامه، شرح احوال و نسب شیخ بهایی و خاندان او
- ماده تاریخ وفات و سال رحلت شیخ بهایی
- جداول استخراج فال حال و غایت برای آگاهی از عاقبت امور
- استخاره و فالنامه سفر برای تشخیص احوال و مصلحت مسافرت
این نسخه بر اساس شیوه نگارش چاپ سنگی تدوین شده و شامل جداول استخاره منتسب به شیخ بهایی است، ولی برای استفاده صحیح از جداول باید دستورالعمل های متن را دقیق دنبال کرد.
ویژگی های نسخه و روش مطالعه
زبان این نسخه فارسی است و به دلیل نوع چاپ آن که سنگی است، خط به کار رفته در آن دست نویس و سنتی می باشد. خوانایی صفحات به علت کیفیت خوب اسکن حفظ شده و جدول ها بدون افتادگی یا کجی تصویر قابل مطالعه هستند. درباره سال دقیق کتابت یا چاپ این نسخه در مشخصات اطلاعات قطعی ثبت نشده است، ولی ساختار متنی و نحوه تنظیم جداول نشان می دهد که مطابق با الگوی نسخ خطی و چاپ سنگی دوره قاجار تدوین شده است. مطالعه این کتاب برای کسانی که به دنبال بررسی روش های قدیمی استخاره و فالنامه های منسوب به علمای پیشین هستند مفید خواهد بود.
