کتاب بیاض عملیات (مجموعه عملیات غریبه) یک نسخه خطی شخصی است که بر روی صفحات یک دفتر خط دار نگاشته شده و نام نویسنده یا کاتب آن در متن ذکر نشده است. این اثر که در ۴۲ صفحه تنظیم شده، مجموعه ای از یادداشت ها، طلسمات و دستورالعمل های پراکنده در حوزه علوم غریبه است که به سه زبان اردو، فارسی و عربی تدوین شده است. این نوع بیاض ها معمولا حاصل گردآوری های شخصی یک فرد در طول زمان بوده اند که برای مراجعه سریع به نسخه های مورد نیاز خود، آن ها را در یک دفتر جمع آوری کرده است.
ویژگی های ساختاری و نگارشی نسخه
این بیاض خطی از نظر نگارشی فاقد یک ساختار منسجم و فصل بندی شده است. کاتب در این دفتر از رسم الخط های مختلفی استفاده کرده و به دلیل چند زبانه بودن متن، خواندن آن نیازمند آشنایی با سبک های نگارش دست نویس در زبان های اردو، فارسی و عربی است. کیفیت اسکن این نسخه خوب است و تمامی صفحات به صورت خوانا در دسترس قرار دارند، ولی باید توجه داشت که دست نویس بودن و فشردگی برخی خطوط ممکن است در نگاه اول برای مطالعه دشوار باشد. درباره سال دقیق کتابت و مکان نگارش این بیاض اطلاعاتی در دست نیست و نمی توان تاریخ دقیقی برای آن در نظر گرفت.
محتوای این دفتر به حوزه های متنوعی اختصاص دارد که نشان دهنده رویکرد کاربردی کاتب به نسخه های مختلف است. این موضوعات در کنار یکدیگر قرار گرفته اند تا دسترسی به آن ها برای کاربر تسهیل شود. استفاده از ترکیب زبان ها در این نسخه، احتمالا به دلیل بهره گیری از منابع گوناگون یا یادداشت برداری از استادان مختلف در مناطق گوناگون بوده است.
سرفصل های اصلی و موضوعات کتاب
در این مجموعه، دستورات و نسخه های عملی در موضوعات متفاوتی دسته بندی شده اند. بخش های اصلی این دفتر شامل موارد زیر است:
- اعمال محبت و تسخیر قلوب
- احضار همزاد و حاضری ناخن
- ختم شریف غوثیه و ادعیه مجربه
- دستورات طب سنتی و داروهای مقوی قوه باه
- بستن آتش و دفع آسیب و جن
علاوه بر این مباحث، بخش هایی از متن به تسخیرات (جن، موکل، همزاد) و دستورات عملی مربوط به حاضری ناخن اختصاص یافته است. همچنین در بخش های مرتبط با طب سنتی و درمانی، دستورالعمل هایی برای تهیه داروهای مقوی قوه باه ذکر شده است که نشان می دهد کاتب علاوه بر علوم غریبه، به مباحث درمانی نیز توجه داشته است.
این اثر یک نسخه خطی شخصی و دست نویس است که به دلیل تنوع زبانی و فقدان ساختار تبویب شده، مطالعه آن برای پژوهشگران این حوزه نیازمند دقت و آشنایی با متون قدیمی و رسم الخط های محلی است.
در مجموع، این بیاض به عنوان یک سند دست نویس شخصی، نمونه ای از گردآوری های غیررسمی در علوم غریبه است که نسخه های عملی متعددی را در خود جای داده است. ساختار این دفتر به گونه ای است که کاتب بدون مقدمه چینی های طولانی، مستقیما به سراغ شرح دستورات رفته است.

























