کتاب منازل القمر نوشته شیخ سلیمان، یکی از نسخه های خطی کهن است که به بررسی ارتباط میان حرکات ماه، صور فلکی و تاثیر آن ها بر زندگی انسان می پردازد. این اثر به زبان عربی نگاشته شده و در بخش هایی از آن، حواشی و توضیحات مفصلی به زبان فارسی برای درک بهتر متن اضافه شده است. کیفیت اسکن این نسخه خطی در سطح قابل قبولی قرار دارد و متن برگه ها و جداول آن خواناست. این نسخه برای کسانی که به دنبال شناخت ساختار نجوم در متون قدیمی هستند، یک منبع مطالعاتی به شمار می رود.
محتوای نسخه خطی منازل القمر و احکام نجومی
مطالب این اثر بر محور محاسبه موقعیت ماه در بروج دوازده گانه و استخراج احکام مرتبط با آن می چرخد. شیخ سلیمان در این نسخه تلاش کرده است تا میان مباحث نجوم کهن و طب سنتی ارتباط برقرار کند، پس بخش مهمی از متن به قواعد تشخیص بیماری ها و طبقه بندی ایام مرض بر اساس وضعیت کواکب اختصاص یافته است. در کنار این موضوعات، مباحثی درباره اسکان موکلین بروج و علائم مرتبط با هر یک مطرح می شود. برای درک بهتر این مفاهیم، مطالعه مقاله شناخت موکلین علوی و سفلی: مرزهای حقیقت و اوهام در سنت کهن می تواند اطلاعات پایه ای مناسبی درباره این باورهای قدیمی اختیارتان بگذارد.
بخش دیگری از کتاب به محاسبات عددی متکی است. کاتب با استفاده از حساب ابجد و استخراج حروف و اعداد، روش هایی را برای محاسبات نجومی و استخراج طالع بیان می کند. وجود جداول نجومی متعدد و دایره های اسرار قمری در میان صفحات، به خواننده کمک می کند تا نحوه تقسیم بندی منازل قمر را به شکل بصری مشاهده کند. موضوعات اصلی مطرح شده در این اثر عبارتند از:
- احکام منازل قمر و بروج دوازده گانه
- قواعد بیماری ها و طبقه بندی ایام مرض
- اسکان موکلین بروج و علائم آن
- حساب ابجد و استخراج حروف و اعداد
- جداول نجومی و دایره های اسرار قمری
ویژگی های متنی و ساختار نگارش
زبان اصلی این نسخه عربی است، ولی وجود حواشی فارسی باعث شده تا استفاده از متن برای کسانی که به زبان عربی تسلط کامل ندارند ساده تر شود. این حواشی معمولا در حاشیه برگه ها نوشته شده اند و به توضیح اصطلاحات پیچیده نجومی یا تشریح جداول می پردازند. دقت در بازنویسی جداول نشان می دهد که کاتب به جزئیات نجومی توجه داشته است.
متن این نسخه خطی بر پایه نجوم کهن و احکام احکام النجوم تنظیم شده است و استفاده از جداول آن نیازمند آشنایی قبلی با اصطلاحات دوره اسلامی و پایه های حساب ابجد است.
این نسخه خطی برای پژوهشگرانی که بر روی تاریخ نجوم، طب سنتی منسوب به ایام و سنت های کهن محاسباتی تحقیق می کنند، یک منبع متنی به شمار می رود. تمام جداول و دایره های کشیده شده در متن، اصل نسخه را بازنمایی می کنند و اسکن موجود، امکان خواندن خطوط و حواشی را فراهم کرده است. درباره سال کتابت این نسخه اطلاعاتی در دست نیست و تنها می توان بر اساس سبک نگارش، آن را در زمره آثار کهن قرار داد.
